Laetitia Genin

Wie dagelijks zorg draagt, ziet vaak het eerst waar een samenleving onder druk komt te staan. Dat merkt ook Laetitia Genin, nationaal coördinator van Vie Féminine. Vanuit de gesprekken die de organisatie voert met vrouwen in uiteenlopende kwetsbare situaties, ziet ze hoe zorg tegelijk een bron van verbondenheid én van ongelijkheid kan zijn.

Voor veel vrouwen geeft zorgen betekenis aan hun leven. Ze zorgen voor kinderen, ouders, partners, buren of vrienden en bouwen zo mee aan het sociale weefsel van de samenleving. Tegelijk ervaren ze hoe die zorg vaak als vanzelfsprekend wordt beschouwd. Alsof zorgen geen keuze is, maar een opdracht die automatisch bij hen hoort.

Volgens Genin ligt precies daar een fundamenteel maatschappelijk vraagstuk. 'We verwachten nog altijd dat vrouwen zorgen, alsof dat vanzelf gaat of aangeboren is.' Voor haar gaat het debat over zorg daarom niet alleen over gezondheidszorg of welzijn. Het gaat over de manier waarop we arbeid, tijd, verantwoordelijkheid en gelijkheid organiseren. Wie zorg ernstig neemt, moet ook durven kijken naar de structuren die bepalen wie zorgt, wie daarvoor erkenning krijgt en wie de hoogste prijs betaalt.

Zorg geeft betekenis, maar mag geen opgelegde rol zijn

Tijdens ontmoetingen binnen Vie Féminine valt Genin telkens opnieuw hetzelfde op. Wanneer vrouwen zichzelf voorstellen, beginnen ze vaak met hun rol als moeder. Niet omdat die rol hen wordt opgelegd tijdens het gesprek, maar omdat ze die zelf als een essentieel onderdeel van hun identiteit ervaren. Zorgen voor anderen geeft veel vrouwen voldoening, verbondenheid en betekenis. Tegelijk vertellen ze hoe zwaar die verantwoordelijkheid kan wegen.

De verwachting dat vrouwen beschikbaar zijn voor kinderen, ouders, mantelzorg en huishouden blijft diep verankerd in onze samenleving. Die verwachting stopt bovendien niet aan de voordeur.

Ook op de arbeidsmarkt zijn vrouwen nog altijd sterk vertegenwoordigd in zorg- en welzijnsberoepen. Net die sectoren kampen vaak met personeelstekorten, hoge werkdruk en een beperkte maatschappelijke waardering.

Volgens Genin is dat geen toevallige evolutie. Wie zorg als iets vanzelfsprekends beschouwt, vergeet gemakkelijk hoeveel kennis, tijd en emotionele betrokkenheid ervoor nodig zijn. 'Zorg wordt nog te vaak gezien als iets wat vrouwen nu eenmaal doen. Daardoor blijft ze ook structureel ondergewaardeerd.'

Voor Genin vraagt een zorgzame samenleving daarom meer dan extra investeringen in de zorgsector alleen. Ze vraagt een cultuur waarin zorg niet langer als een vrouwelijke verantwoordelijkheid wordt gezien, maar als een gedeelde opdracht van de hele samenleving.

Achter toegankelijkheid schuilt een veel grotere vraag

Wanneer beleidsmakers spreken over toegankelijke zorg, gaat het meestal over betaalbaarheid. Dat is belangrijk, zegt Genin, maar het vertelt lang niet het hele verhaal. Uit de gesprekken met vrouwen blijkt dat toegankelijkheid minstens drie verschillende dimensies heeft.

De eerste is financieel. Voor mensen met beperkte middelen blijven medische kosten een belangrijke drempel. Sommige vrouwen stellen hun eigen gezondheid uit omdat er thuis onvoldoende geld is. Ze kiezen ervoor eerst voor hun kinderen te zorgen en schuiven hun eigen noden voor zich uit.

Maar ook afstand speelt een rol. In landelijke regio's verdwijnen voorzieningen of raken ze moeilijk bereikbaar. Zonder eigen vervoer wordt zelfs een eenvoudige doktersafspraak soms een hele onderneming.

Toch noemt Genin vooral de derde vorm van toegankelijkheid fundamenteel: de symbolische. Mensen moeten voelen dat ze welkom zijn, dat hun verhaal ernstig genomen wordt en dat ze zichzelf mogen zijn binnen het zorgsysteem.

Veel vrouwen vertellen haar hoe ze een consultatie verlaten met het gevoel dat de diagnose al vastlag nog voor ze hun verhaal hadden kunnen doen. 'Als ik me niet gehoord voel, kom ik niet meer terug.'

Volgens Genin is precies dat het begin van zorg. Niet de behandeling, niet het voorschrift, maar de ervaring dat iemand werkelijk luistert.